ขั้นที่ 1
คลื่นผ่านไขมันส้นเท้าเข้าไปถึงพังผืด
หัวเครื่องแนบใต้ส้นเท้าตรงจุดที่กดเจ็บ ปล่อยคลื่นเป็นจังหวะถี่ๆ คลื่นวิ่งผ่านผิวหนังและแผ่นไขมันส้นเท้าที่หนา ไปถึงจุดที่พังผืดเกาะกระดูก ซึ่งมือนวดเข้าไม่ถึง
รองช้ำรักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัด ด้วยเครื่องมือกายภาพบำบัดอย่างช็อกเวฟ เลเซอร์ และอัลตราซาวด์ ร่วมกับการยืดและแผ่นรองรองเท้า อ่านว่าเครื่องมือแต่ละตัวช่วยอย่างไร ก่อนตัดสินใจ
ตอบ 5 ข้อ ใช้เวลาประมาณ 1 นาที เพื่อดูว่าอาการของคุณเข้าข่ายรองช้ำหรือไม่ และเครื่องมือไหนน่าจะช่วยได้
ผลนี้เป็นข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่การวินิจฉัย นักกายภาพบำบัดจะประเมินอีกครั้งก่อนเริ่มการรักษาเสมอ
ข้อ 1 จาก 5
รองช้ำ หรือพังผืดฝ่าเท้าอักเสบ (Plantar fasciitis) คือการบาดเจ็บสะสมของพังผืดแผ่นหนาใต้ฝ่าเท้า ที่ยึดจากกระดูกส้นเท้าไปถึงโคนนิ้วเท้า พังผืดนี้รับแรงทุกครั้งที่เราก้าว เมื่อรับแรงซ้ำมากเกินกว่าจะซ่อมทัน จุดที่เกาะกับส้นเท้าจะเสื่อมและปวด
ปวดแปลบใต้ส้นเท้าตอนลุกจากเตียง แล้วค่อยเบาลงเมื่อเดินไปสักพัก
อาการเด่นนั่งทำงานหรือขับรถนาน พอลุกเดินก้าวแรกจะปวดเหมือนตอนเช้า
อาการเด่นกดใต้ส้นเท้าค่อนไปด้านในแล้วเจ็บชัด มักเป็นจุดที่พังผืดเกาะกระดูก
พบบ่อยช่วงท้ายของวันหรือหลังเดินบนพื้นแข็งนาน อาการกลับมาปวดอีก
พบบ่อยกระดูกงอกส้นเท้า (heel spur) ที่เห็นจากเอกซเรย์ พบได้แม้ในคนที่ไม่ปวด ความปวดส่วนใหญ่มาจากพังผืดที่อักเสบ จึงรักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัดเอากระดูกออก
เครื่องมือแต่ละตัวส่งพลังงานหรือแรงพยุงคนละแบบ นักกายภาพจะเลือกหรือใช้ร่วมกันตามระยะของอาการ เราติดป้ายระดับหลักฐานสำหรับรองช้ำไว้ให้ตรงไปตรงมา
คลื่นกระแทกสั้น แรง เป็นจังหวะ
ตัวเลือกหลักเมื่อปวดเกิน 3 เดือน คลื่นเข้าไปกระตุ้นการซ่อมแซมของพังผืดตรงจุดเกาะส้นเท้า ทำ 3–5 ครั้ง ห่างกันครั้งละประมาณ 1 สัปดาห์
หลักฐานรองรับชัดลำแสงพลังงานสูง ทิศทางตรง
ลดปวดและลดการอักเสบใต้ส้นเท้า ไม่ต้องกดแรง เหมาะกับคนที่ปวดมากจนยังไม่พร้อมทำช็อกเวฟ หรือใช้สลับกัน
หลักฐานปานกลางคลื่นเสียงความถี่สูง ต่อเนื่อง
ให้ความร้อนลึกในพังผืดและกล้ามเนื้อฝ่าเท้า ช่วยลดตึงก่อนยืด มักใช้ร่วมกับการรักษาอื่น
ใช้เสริมกระแสไฟฟ้าอ่อนเป็นพัลส์
บล็อกสัญญาณปวดชั่วคราว ช่วยให้เดินและยืดได้สบายขึ้นในช่วงที่ปวดมาก
ใช้เสริมแรงพยุงจากภายนอก
นักกายภาพพันเทปช่วยรับน้ำหนักอุ้งเท้า ลดแรงดึงที่พังผืด ช่วยลดปวดได้ในช่วงสั้นๆ ระหว่างรักษา
หลักฐานปานกลางรองรับอุ้งเท้าและกระจายแรงที่ส้น
ลดแรงกระแทกทุกก้าว ใส่ได้ทั้งวัน นักกายภาพช่วยเลือกแบบที่เข้ากับรูปเท้าและรองเท้าที่คุณใช้
หลักฐานปานกลางยืดพังผืดค้างไว้ขณะนอน
ช่วยให้พังผืดไม่หดตัวตอนกลางคืน ก้าวแรกตอนเช้าจึงปวดน้อยลง เหมาะกับคนที่ปวดตอนเช้ามาก
ใช้เสริมเครื่องมือที่ใช้จริงขึ้นกับผลการประเมินของนักกายภาพบำบัด สอบถามเครื่องมือที่มีที่คลินิกได้โดยตรง
ช็อกเวฟ (Extracorporeal Shockwave Therapy, ESWT) คือคลื่นเสียงพลังงานสูงที่ส่งผ่านผิวใต้ส้นเท้าเข้าไปถึงพังผืดที่อักเสบ ไม่มีแผล ไม่ต้องฉีดยา ไม่ต้องดมยา
ขั้นที่ 1
หัวเครื่องแนบใต้ส้นเท้าตรงจุดที่กดเจ็บ ปล่อยคลื่นเป็นจังหวะถี่ๆ คลื่นวิ่งผ่านผิวหนังและแผ่นไขมันส้นเท้าที่หนา ไปถึงจุดที่พังผืดเกาะกระดูก ซึ่งมือนวดเข้าไม่ถึง
ขั้นที่ 2
รองช้ำที่เป็นนานคือพังผืดที่เสื่อมและหยุดซ่อม แรงกระแทกเล็กๆ กระตุ้นการไหลเวียนเลือดและการสร้างเนื้อเยื่อใหม่ ร่างกายจึงกลับมาซ่อมจุดนั้นอีกครั้ง
ขั้นที่ 3
คลื่นลดการส่งสัญญาณปวดของปลายประสาทใต้ส้นเท้า หลายคนเดินสบายขึ้นตั้งแต่ครั้งแรกๆ แต่ผลการซ่อมจริงจะชัดขึ้นในช่วง 4–12 สัปดาห์หลังจบคอร์ส
ใช้เวลารวมประมาณ 30–45 นาที ส่วนที่ใช้เครื่องจริงใช้เพียงไม่กี่นาที เวลาที่เหลือคือการประเมินและสอนดูแลตัวเอง
ซักประวัติ กดหาจุดเจ็บ ดูการเดิน ความตึงของน่อง และรองเท้าที่ใช้ เพื่อแยกรองช้ำออกจากอาการอื่น
ช็อกเวฟใต้ส้นเท้า หรือเลเซอร์ อัลตราซาวด์ ตามที่ประเมิน ปรับความแรงตามที่คุณทนได้
พันเทปพยุงฝ่าเท้า หรือแนะนำแผ่นรองรองเท้าที่เข้ากับรูปเท้า
ยืดน่องและฝ่าเท้า ท่าที่ทำก่อนลุกจากเตียง ซึ่งสำคัญพอๆ กับเครื่องมือ
คอร์สช็อกเวฟโดยทั่วไป 3–5 ครั้ง ห่างกันครั้งละประมาณ 1 สัปดาห์ จำนวนจริงขึ้นกับการประเมิน
ความปลอดภัยมาก่อน ถ้าคุณมีข้อใดข้อหนึ่งนี้ แจ้งนักกายภาพก่อนเสมอ บางข้อห้ามทำ บางข้อต้องประเมินเพิ่ม
หลายคนดีขึ้นเองภายใน 6–12 เดือนด้วยการยืดและปรับรองเท้า แต่ระหว่างนั้นมักปวดจนกระทบการเดินและการทำงาน เครื่องมือกายภาพช่วยให้ปวดลดลงเร็วขึ้น โดยเฉพาะเมื่อปวดมานานเกิน 3 เดือน
ส่วนใหญ่ไม่ต้อง กระดูกงอกส้นเท้าพบได้แม้ในคนที่ไม่ปวด ความปวดมักมาจากพังผืดฝ่าเท้าที่อักเสบ ซึ่งรักษาด้วยช็อกเวฟ การยืด และแผ่นรองรองเท้าได้ การผ่าตัดเก็บไว้สำหรับคนส่วนน้อยที่รักษาวิธีอื่นแล้วไม่ดีขึ้น
จะรู้สึกเหมือนมีอะไรเคาะถี่ๆ ใต้ส้นเท้า ตรงจุดที่ปวดอาจเจ็บพอสมควร นักกายภาพจะเริ่มจากระดับเบาแล้วปรับขึ้นตามที่คุณทนได้ และหยุดได้ทุกเมื่อ
โดยทั่วไปประมาณ 3–5 ครั้ง ห่างกันครั้งละประมาณ 1 สัปดาห์ จำนวนจริงขึ้นกับอาการและการประเมินของนักกายภาพบำบัด
เดินกลับบ้านได้ตามปกติ ส้นเท้าอาจระบมเล็กน้อย 1–2 วัน ควรงดวิ่งหรือกระโดดประมาณ 48 ชั่วโมงหลังทำ
การฉีดช่วยลดปวดได้เร็วในระยะสั้น แต่ถ้าฉีดซ้ำหลายครั้งอาจเสี่ยงต่อพังผืดฉีกขาดหรือแผ่นไขมันส้นเท้าบางลง ควรปรึกษาแพทย์ และถ้าเพิ่งฉีดมา ต้องแจ้งนักกายภาพก่อนทำช็อกเวฟ
รองเท้าที่ส้นนุ่ม พื้นไม่บางเกินไป มีส่วนรองรับอุ้งเท้า และส้นสูงเล็กน้อยประมาณ 1–2 ซม. เลี่ยงรองเท้าแตะพื้นแบนและการเดินเท้าเปล่าบนพื้นแข็ง
ประเมินเท้าก่อนว่าเป็นรองช้ำจริงไหม แล้วค่อยเลือกว่าจะใช้ช็อกเวฟ เลเซอร์ เทปพยุง หรือแผ่นรองรองเท้า ให้เหมาะกับระยะของอาการ