นักกายภาพบำบัดใช้หัวเครื่องช็อกเวฟรักษาใต้ส้นเท้าของผู้ป่วยรองช้ำที่นอนคว่ำบนเตียง ในห้องรักษาสไตล์ลอฟท์

ปวดส้นเท้า
ก้าวแรกตอนเช้า
อาจเป็นรองช้ำ

รองช้ำรักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัด ด้วยเครื่องมือกายภาพบำบัดอย่างช็อกเวฟ เลเซอร์ และอัลตราซาวด์ ร่วมกับการยืดและแผ่นรองรองเท้า อ่านว่าเครื่องมือแต่ละตัวช่วยอย่างไร ก่อนตัดสินใจ

อ่านประมาณ 8 นาที แบบประเมินอาการปวดส้นเท้า 1 นาที

แบบประเมินอาการปวดส้นเท้า

ตอบ 5 ข้อ ใช้เวลาประมาณ 1 นาที เพื่อดูว่าอาการของคุณเข้าข่ายรองช้ำหรือไม่ และเครื่องมือไหนน่าจะช่วยได้

ผลนี้เป็นข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่การวินิจฉัย นักกายภาพบำบัดจะประเมินอีกครั้งก่อนเริ่มการรักษาเสมอ

ข้อ 1 จาก 5

ปวดตรงไหนของเท้ามากที่สุด

รองช้ำคืออะไร

รองช้ำ หรือพังผืดฝ่าเท้าอักเสบ (Plantar fasciitis) คือการบาดเจ็บสะสมของพังผืดแผ่นหนาใต้ฝ่าเท้า ที่ยึดจากกระดูกส้นเท้าไปถึงโคนนิ้วเท้า พังผืดนี้รับแรงทุกครั้งที่เราก้าว เมื่อรับแรงซ้ำมากเกินกว่าจะซ่อมทัน จุดที่เกาะกับส้นเท้าจะเสื่อมและปวด

คนนั่งขอบเตียงตอนเช้า ใช้มือกุมส้นเท้าเพราะปวดรองช้ำก่อนก้าวแรก
อาการเด่นของรองช้ำ ปวดส้นเท้ามากที่สุดตอนก้าวแรกหลังตื่นนอน

อาการที่พบบ่อย

  1. ปวดก้าวแรกตอนเช้า

    ปวดแปลบใต้ส้นเท้าตอนลุกจากเตียง แล้วค่อยเบาลงเมื่อเดินไปสักพัก

    อาการเด่น
  2. ปวดหลังนั่งนานแล้วลุก

    นั่งทำงานหรือขับรถนาน พอลุกเดินก้าวแรกจะปวดเหมือนตอนเช้า

    อาการเด่น
  3. กดแล้วเจ็บจุดเดียว

    กดใต้ส้นเท้าค่อนไปด้านในแล้วเจ็บชัด มักเป็นจุดที่พังผืดเกาะกระดูก

    พบบ่อย
  4. ปวดมากขึ้นเมื่อยืนหรือเดินนาน

    ช่วงท้ายของวันหรือหลังเดินบนพื้นแข็งนาน อาการกลับมาปวดอีก

    พบบ่อย

ใครเสี่ยงเป็นรองช้ำ

  • ยืนหรือเดินนานบนพื้นแข็ง เช่น พนักงานขาย ครู พยาบาล
  • น้ำหนักตัวเพิ่มขึ้น ทำให้ส้นเท้ารับแรงมากขึ้น
  • รองเท้าพื้นบาง แบนราบ หรือใส่จนหมดสภาพ
  • น่องและเอ็นร้อยหวายตึง ทำให้พังผืดถูกดึงมากขึ้น
  • เพิ่มระยะวิ่งหรือเดินออกกำลังเร็วเกินไป
  • อายุประมาณ 40–60 ปี

กระดูกงอกส้นเท้า (heel spur) ที่เห็นจากเอกซเรย์ พบได้แม้ในคนที่ไม่ปวด ความปวดส่วนใหญ่มาจากพังผืดที่อักเสบ จึงรักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัดเอากระดูกออก

เครื่องมือรักษารองช้ำ

เครื่องมือแต่ละตัวส่งพลังงานหรือแรงพยุงคนละแบบ นักกายภาพจะเลือกหรือใช้ร่วมกันตามระยะของอาการ เราติดป้ายระดับหลักฐานสำหรับรองช้ำไว้ให้ตรงไปตรงมา

นักกายภาพบำบัดวนหัวอัลตราซาวด์บำบัดใต้ส้นเท้าและอุ้งเท้าของผู้ป่วยที่วางเท้าบนผ้าขนหนู
อัลตราซาวด์บำบัดใต้ส้นเท้าและอุ้งเท้า หนึ่งในเครื่องมือที่ใช้ร่วมกับช็อกเวฟ
หลักฐานรองรับชัด
มีงานวิจัยคุณภาพดีหลายชิ้นในรองช้ำ
หลักฐานปานกลาง
ได้ผลในหลายงานวิจัย มักใช้คู่กับวิธีอื่น
ใช้เสริม
ช่วยลดปวดหรือพยุง แต่ไม่ใช่การรักษาหลัก
  • ช็อกเวฟ Shockwave (ESWT)

    คลื่นกระแทกสั้น แรง เป็นจังหวะ

    ตัวเลือกหลักเมื่อปวดเกิน 3 เดือน คลื่นเข้าไปกระตุ้นการซ่อมแซมของพังผืดตรงจุดเกาะส้นเท้า ทำ 3–5 ครั้ง ห่างกันครั้งละประมาณ 1 สัปดาห์

    หลักฐานรองรับชัด
  • เลเซอร์กำลังสูง High intensity laser

    ลำแสงพลังงานสูง ทิศทางตรง

    ลดปวดและลดการอักเสบใต้ส้นเท้า ไม่ต้องกดแรง เหมาะกับคนที่ปวดมากจนยังไม่พร้อมทำช็อกเวฟ หรือใช้สลับกัน

    หลักฐานปานกลาง
  • อัลตราซาวด์บำบัด Therapeutic ultrasound

    คลื่นเสียงความถี่สูง ต่อเนื่อง

    ให้ความร้อนลึกในพังผืดและกล้ามเนื้อฝ่าเท้า ช่วยลดตึงก่อนยืด มักใช้ร่วมกับการรักษาอื่น

    ใช้เสริม
  • กระตุ้นไฟฟ้า TENS

    กระแสไฟฟ้าอ่อนเป็นพัลส์

    บล็อกสัญญาณปวดชั่วคราว ช่วยให้เดินและยืดได้สบายขึ้นในช่วงที่ปวดมาก

    ใช้เสริม
  • เทปพยุงฝ่าเท้า Low-dye taping

    แรงพยุงจากภายนอก

    นักกายภาพพันเทปช่วยรับน้ำหนักอุ้งเท้า ลดแรงดึงที่พังผืด ช่วยลดปวดได้ในช่วงสั้นๆ ระหว่างรักษา

    หลักฐานปานกลาง
  • แผ่นรองรองเท้า และถ้วยรองส้น Insoles / heel cup

    รองรับอุ้งเท้าและกระจายแรงที่ส้น

    ลดแรงกระแทกทุกก้าว ใส่ได้ทั้งวัน นักกายภาพช่วยเลือกแบบที่เข้ากับรูปเท้าและรองเท้าที่คุณใช้

    หลักฐานปานกลาง
  • เฝือกดามเท้าตอนกลางคืน Night splint

    ยืดพังผืดค้างไว้ขณะนอน

    ช่วยให้พังผืดไม่หดตัวตอนกลางคืน ก้าวแรกตอนเช้าจึงปวดน้อยลง เหมาะกับคนที่ปวดตอนเช้ามาก

    ใช้เสริม

เครื่องมือที่ใช้จริงขึ้นกับผลการประเมินของนักกายภาพบำบัด สอบถามเครื่องมือที่มีที่คลินิกได้โดยตรง

ช็อกเวฟรักษารองช้ำอย่างไร

ช็อกเวฟ (Extracorporeal Shockwave Therapy, ESWT) คือคลื่นเสียงพลังงานสูงที่ส่งผ่านผิวใต้ส้นเท้าเข้าไปถึงพังผืดที่อักเสบ ไม่มีแผล ไม่ต้องฉีดยา ไม่ต้องดมยา

ภาพใกล้นักกายภาพสวมถุงมือกดหัวเครื่องช็อกเวฟใต้ส้นเท้าของผู้ป่วยที่นอนคว่ำ พร้อมเจล
หัวเครื่องแนบใต้ส้นเท้าพร้อมเจล ตรงจุดที่พังผืดเกาะกระดูก

ขั้นที่ 1

คลื่นผ่านไขมันส้นเท้าเข้าไปถึงพังผืด

หัวเครื่องแนบใต้ส้นเท้าตรงจุดที่กดเจ็บ ปล่อยคลื่นเป็นจังหวะถี่ๆ คลื่นวิ่งผ่านผิวหนังและแผ่นไขมันส้นเท้าที่หนา ไปถึงจุดที่พังผืดเกาะกระดูก ซึ่งมือนวดเข้าไม่ถึง

ขั้นที่ 2

กระตุ้นให้พังผืดซ่อมตัวเอง

รองช้ำที่เป็นนานคือพังผืดที่เสื่อมและหยุดซ่อม แรงกระแทกเล็กๆ กระตุ้นการไหลเวียนเลือดและการสร้างเนื้อเยื่อใหม่ ร่างกายจึงกลับมาซ่อมจุดนั้นอีกครั้ง

ขั้นที่ 3

ก้าวแรกตอนเช้าปวดน้อยลง

คลื่นลดการส่งสัญญาณปวดของปลายประสาทใต้ส้นเท้า หลายคนเดินสบายขึ้นตั้งแต่ครั้งแรกๆ แต่ผลการซ่อมจริงจะชัดขึ้นในช่วง 4–12 สัปดาห์หลังจบคอร์ส

มารักษารองช้ำหนึ่งครั้ง เป็นอย่างไร

ใช้เวลารวมประมาณ 30–45 นาที ส่วนที่ใช้เครื่องจริงใช้เพียงไม่กี่นาที เวลาที่เหลือคือการประเมินและสอนดูแลตัวเอง

นักกายภาพบำบัดตรวจประเมินข้อเท้าและฝ่าเท้าของผู้ป่วยก่อนเริ่มการรักษา
ทุกครั้งเริ่มจากการประเมินเท้า ก่อนเลือกเครื่องมือที่เหมาะ
  1. 10–15 นาที

    ประเมินเท้า

    ซักประวัติ กดหาจุดเจ็บ ดูการเดิน ความตึงของน่อง และรองเท้าที่ใช้ เพื่อแยกรองช้ำออกจากอาการอื่น

  2. 5–10 นาที

    ใช้เครื่องมือ

    ช็อกเวฟใต้ส้นเท้า หรือเลเซอร์ อัลตราซาวด์ ตามที่ประเมิน ปรับความแรงตามที่คุณทนได้

  3. 5 นาที

    พันเทป หรือเลือกแผ่นรอง

    พันเทปพยุงฝ่าเท้า หรือแนะนำแผ่นรองรองเท้าที่เข้ากับรูปเท้า

  4. 10–15 นาที

    สอนยืดที่บ้าน

    ยืดน่องและฝ่าเท้า ท่าที่ทำก่อนลุกจากเตียง ซึ่งสำคัญพอๆ กับเครื่องมือ

คอร์สช็อกเวฟโดยทั่วไป 3–5 ครั้ง ห่างกันครั้งละประมาณ 1 สัปดาห์ จำนวนจริงขึ้นกับการประเมิน

ดูแลตัวเองที่บ้านระหว่างรักษา

  • ยืดฝ่าเท้าและนิ้วเท้า 10 ครั้งก่อนลุกจากเตียงตอนเช้า
  • ยืดน่องกับผนัง ค้างไว้ 30 วินาที วันละหลายรอบ
  • คลึงฝ่าเท้ากับขวดน้ำเย็นหรือลูกบอล 5–10 นาที หลังยืนนาน
  • ไม่เดินเท้าเปล่าบนพื้นแข็ง ใส่รองเท้าส้นนุ่มแม้อยู่ในบ้าน

ใครไม่ควรทำช็อกเวฟ

ความปลอดภัยมาก่อน ถ้าคุณมีข้อใดข้อหนึ่งนี้ แจ้งนักกายภาพก่อนเสมอ บางข้อห้ามทำ บางข้อต้องประเมินเพิ่ม

  • ตั้งครรภ์
  • มีภาวะเลือดออกง่าย หรือทานยาต้านการแข็งตัวของเลือด
  • มีเนื้องอกหรือมะเร็งบริเวณที่จะรักษา
  • มีการติดเชื้อหรือแผลเปิดบริเวณที่จะรักษา
  • ใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ หรืออุปกรณ์ฝังในร่างกาย
  • เด็กที่กระดูกยังเจริญเติบโต บริเวณแผ่นเจริญของกระดูก
  • เพิ่งฉีดสเตียรอยด์บริเวณนั้นไม่นาน

คำถามที่พบบ่อย

รองช้ำหายเองได้ไหม

หลายคนดีขึ้นเองภายใน 6–12 เดือนด้วยการยืดและปรับรองเท้า แต่ระหว่างนั้นมักปวดจนกระทบการเดินและการทำงาน เครื่องมือกายภาพช่วยให้ปวดลดลงเร็วขึ้น โดยเฉพาะเมื่อปวดมานานเกิน 3 เดือน

กระดูกงอกส้นเท้าต้องผ่าตัดไหม

ส่วนใหญ่ไม่ต้อง กระดูกงอกส้นเท้าพบได้แม้ในคนที่ไม่ปวด ความปวดมักมาจากพังผืดฝ่าเท้าที่อักเสบ ซึ่งรักษาด้วยช็อกเวฟ การยืด และแผ่นรองรองเท้าได้ การผ่าตัดเก็บไว้สำหรับคนส่วนน้อยที่รักษาวิธีอื่นแล้วไม่ดีขึ้น

ทำช็อกเวฟรองช้ำเจ็บไหม

จะรู้สึกเหมือนมีอะไรเคาะถี่ๆ ใต้ส้นเท้า ตรงจุดที่ปวดอาจเจ็บพอสมควร นักกายภาพจะเริ่มจากระดับเบาแล้วปรับขึ้นตามที่คุณทนได้ และหยุดได้ทุกเมื่อ

ต้องทำกี่ครั้ง

โดยทั่วไปประมาณ 3–5 ครั้ง ห่างกันครั้งละประมาณ 1 สัปดาห์ จำนวนจริงขึ้นกับอาการและการประเมินของนักกายภาพบำบัด

ทำแล้วเดินได้เลยไหม

เดินกลับบ้านได้ตามปกติ ส้นเท้าอาจระบมเล็กน้อย 1–2 วัน ควรงดวิ่งหรือกระโดดประมาณ 48 ชั่วโมงหลังทำ

ฉีดสเตียรอยด์ดีกว่าไหม

การฉีดช่วยลดปวดได้เร็วในระยะสั้น แต่ถ้าฉีดซ้ำหลายครั้งอาจเสี่ยงต่อพังผืดฉีกขาดหรือแผ่นไขมันส้นเท้าบางลง ควรปรึกษาแพทย์ และถ้าเพิ่งฉีดมา ต้องแจ้งนักกายภาพก่อนทำช็อกเวฟ

ควรใส่รองเท้าแบบไหน

รองเท้าที่ส้นนุ่ม พื้นไม่บางเกินไป มีส่วนรองรับอุ้งเท้า และส้นสูงเล็กน้อยประมาณ 1–2 ซม. เลี่ยงรองเท้าแตะพื้นแบนและการเดินเท้าเปล่าบนพื้นแข็ง

มุมรอรับบริการสไตล์ลอฟท์ ผนังอิฐ หน้าต่างกรอบเหล็ก โซฟาและต้นไม้

ปวดส้นเท้ามานาน
ให้นักกายภาพดูให้

ประเมินเท้าก่อนว่าเป็นรองช้ำจริงไหม แล้วค่อยเลือกว่าจะใช้ช็อกเวฟ เลเซอร์ เทปพยุง หรือแผ่นรองรองเท้า ให้เหมาะกับระยะของอาการ

สนใจให้เราติดต่อกลับ

ฝากชื่อและเบอร์โทรไว้ นักกายภาพจะโทรกลับเพื่อแนะนำการรักษารองช้ำ และแจ้งโปรโมชั่นที่มีในตอนนี้